X
تبلیغات
هنر موسیقی - نی هفت بند و شیو های نوازندگی آن (قسمت اول)

هنر موسیقی

گامی مينور برای آشنایی با هنر و موسیقی

نی هفت بند و شیو های نوازندگی آن (قسمت اول)

دوم از جهت خود ساز که به دليل فرم صدادهي و نيز در عين سادگي، کاملتر بودن آن نسبت به ديگر سازهاي بادي ايران، توانست تمام آهنگها و نغمه هاي موسيقي رديف دستگاهي ايراني را به خوبي اجرا کند واينکه صدايي که از ني خارج ميشود از لحاظ رنگ صدايي به خوبي با ديگر سازهاي کلاسيک ايراني ترکيب شد.
از قديم ني را طبق الگوهاي مختلفي مي ساخته اند؛ يعني از لحاظ طول، تعداد سوراخ و تعداد بندها، انواع گوناگوني، ني وجود دارد. به عبارت ديگر ني گاهي بلند يا کوتاه ساخته ميشود و نيز برخي از انواع ني داراي 6 يا 7 سوراخ و گاهي داري 9 سوراخ ميباشد. از ميان انواع ني، ني هفت بند، امروزه پرکاربردترين ساز بادي در ايران ميباشد. ني هفت بند داراي 6 گره، 6 سوراخ و 7 بند ميباشد، که 5 سوراخ آن در جلوي ساز و يکي نيز در پشت ساز قرار دارد.توضيح آنکه سوراخ ششم به اين علت در پشت ني قرار دارد که بتوان با انگشت شست آن را به راحتي مهار کرد. از لحاظ اندازه هم اين ساز به صورتهاي مختلفي، طبق الگوهايي که به مرور زمان به وسيله نوازندگان کشف شده، ساخته مي شود .


نوازندگي به شيوه لبي

تعداد اين الگوها 13 عدد ميباشد که از الگوي DOکوک يعني بلندترين ني شروع و به صورت فواصل کروماتيک تا اکتاو بعد يعني ني DOکوک کوچک که کوتاه ترين ني است،ساخته ميشود.البته اين بدان معنا نيست که ني هايي بلندتر يا کوتاهتر از فواصل فوق نتوان ساخت.
تنوع طولي ني به دليل عدم امکان کوک کردن است؛ به همين جهت ني را در اندازه هاي مختلفي مي سازند که اين خلا برطرف شود. در واقع کوتاهي و بلندي ني مانند شل کردن و سفت کردن سيم سازهاي زهي و مضرابي است، يعني هر چقدر ني بلندتر باشد، صداي بم تري توليد و هر چه کوتاهتر شود صداي زيرتري توليد مي کند.
توليد صدا از ني به دو گونه متفاوت است. حالت اول به اصطلاح فرم " لبي" نام دارد که نوازنده در اين روش ني را به صورت مايل روي لبهاي خود قرار داده و با ايجاد يک باريکه هوايي بوسيله روزنه بين دو لب و برخورد اين باريکه به تيغه سر ني، صدا توليد ميکند. پهناي تيغه سرني در اين حالت هر چقدر داراي ضخامت کمتري باشد، صداي توليد شده از ني، شفافتر خواهد بود.


نوازندگي به شيوه دنداني

اين شيوه نوازندگي بيشتر در ايلات و عشاير و بين چوپانان و به اصطلاح محلي ها رواج دارد. معمولا صدايي که بدين صورت توسط اين قشر نوازندگان از ني توليد ميشود، صدايي است نسبتا بلندتر از حالت طبيعي و همراه با ناخالصي. در موسيقي رديف دستگاهي و کلاسيک ما نيز در ارکسترهاي ايراني اين روش صدادهي، چندان معمول نبوده و نميباشد.
حالت دوم به اصطلاح فرم "دنداني" نام دارد که همان تيغه سر ني در اين روش به جاي قرار گرفتن در روي لب، بين دو دندان پيشين نوازنده قرار ميگيرد. باريکه هوايي را در اين حالت به جاي روزنه بين دولب،فاصله بين سقف دهان و زبان توليد ميکند. اين روش نسبت به روش اول از قدمت کمتري برخوردار است و احتمالا در اصفهان، ني نوازي به صورت دنداني ابداع و ترويج شده. زيرا تا آنجا که تاريخ نشان ميدهد، اولين نوازنده هاي ني به سبک دنداني در اصفهان بوده اند مثل سليمان اصفهاني، ابراهيم آقاباشي، نايب اسدالله اصفهاني، و استاد حسن کسائي که اين نوع نوازندگي را به اوج تکامل خود (تا به امروز) رسانده اند.
نوازندگي با هر يک از اين دو شيوه نسبت به يکديگر معايب و محاسن خاص خود را دارد. هر چند شيوه دنداني روش متداول در بين نوازندگان حرفه اي ني است. ولي اين موضوع را نبايد دليل بر نفي محاسن شيوه لبي در نوازندگي دانست. در مقاله بعدي راجع به خصوصيات هر کدام از اين دو روش توضيح خواهيم داد ...

+ نوشته شده در  شنبه 11 اسفند1386ساعت   توسط هنرجو