بررسي کتاب هاي آموزش سازدهني در ايران (I)

دلتا فريک

سازدهني (Harmonica) با وجود کوچکي و سادگي قابليت هاي اجرايي فراوان و جذابي دارد و به همين خاطر جزو رايج ترين و محبوب ترين سازهاي موسيقي در جهان به شمار مي آيد. در کشور ما هم چند سالي است که با اقبال بيشتر هنرجويان و گروه هاي موسيقي مواجه شده و به تازگي مي توانيم صداي سازدهني را در تبليغات تجاري پخش شده از شبکه هاي داخلي راديو و تلويزيون نيز بشنويم. خوشبختانه در زمينه آموزش سازدهني (انواع ترمولو و کروماتيک) چندين کتاب به زبان فارسي منتشر شده است که در اين سري مطالب به بررسي آنها مي پردازيم.

اما قبل از معرفي و بررسي کتاب هاي فوق لازم است تفاوت بين سازدهني دياتونيک (Diatonic) و ترمولو (Tremolo) را يادآور شويم. چون بعضا ديده شده که هنرجويان و حتي مدرسان به اين تفاوت واقف نيستند و اين مساله در کتابهاي آموزشي هم ديده مي شود.

ادامه نوشته

انتخاب يک استاد پيانوي خوب

کاوه رهنما

يافتن يک استاد پيانوي خوب نياز به جستجو دارد، استادي که با شما يا فرزندتان درست کار کند، عامل بسيار مهمي براي ورود شما به عرصه نوازندگي پيانو و دنياي موسيقي محسوب مي شود. از آنجايي که توانايي درست نواختن پيانو مي تواند براي همه عمر شما سودمند باشد، بنابراين مهم است که از جلسات تدريس پيانو تا حد امکان استفاده ممکن را ببريد.
در نظر داشتن موارد زير براي انتخاب يک استاد پيانوي برجسته مي تواند براي شما مفيد باشد.
روش آموزش
دو روش رايج آموزش پيانو، متد سوزوکي (Suzuki) و متد سنتي (Traditional) هستند. در روش سوزوکي هنرجو با شنيدن چندين باره آهنگ هاي آسان و پيش پا افتاده، نواختن آنها را مي آموزند.
در متد سنتي تدريس پيانو، هنرجويان در ابتدا مقدمات تئوري، کليدهاي آسان را مي آموزد و احتمالا با نت هاي گرد و سفيد کار خود را آغاز مي کنند و در مرحله بعد به نتهاي سياه، چنگ و ... که پيشرفته تر هستند، مي رسد. او ابتدا تمرينها را با دست راست و چپ جداگانه اجرا مي کند و پس از کسب مهارتهاي لازم اجراي دو دستي را شروع مي کند.

ادامه نوشته

پيانو ، تاريخچه اجتماعي

کاميار عباسي

منظور از اصطلاح تاريخچه اجتماعي پيانو، بررسي نقش اين ساز در فعاليت هاي اجتماعي و زندگي روزمره مردم است. پيانو در اوايل قرن هجدهم اختراع شد و امروزه به عنوان سازي پرطرفدار در اقصي نقاط جهان به چشم مي خورد.
در قرن هجدهم و اوايل قرن نوزدهم، پيانو در زمره سازهايي بود که خريداري آن براي قشر متوسط جامعه ممکن نبود و تنها خانواده هاي اصيل و طبقه اشراف، امکان در اختيار داشتن اين ساز را دارا بودند. اساتيد موسيقي به فرزندان دختر خانواده هاي اشرافي پيانو درس مي دادند. در آن زمان تفکر عمومي بر اين اصل استوار بود که مهارت در نواختن پيانو، براي هر زن جوان يک ويژگي برجسته به هنگام ازدواج محسوب مي شود.
شوپن معلم پيانو همسر چارلز داروين
دختران جواني که در سنين کودکي مشق پيانو مي گرفتند، در بزرگسالي نواختن پيانو، سرگرمي اوقات فراغت آنها در خانه به شمار مي رفت. به عنوان مثال استاد پيانوي اما وجوود (1808-1896 Emma Wedgwood) همسر چارلز داروين (Charles Darwin تئوريسين نظريه تکامل) و نواده کارخانه دار متمولي با نام جاشوآ وجوود (Josiah Wedgwood)، کسي نبود جز موسيقيدان نامدار دوران رمانتيک فردريک شوپن! اما (Emma) حتي پس از ازدواجش با چارلز، پيانو را با مهارت کامل مي نواخت.

ادامه نوشته

اصول نوازندگي ويولن(II)

علي نوربخش

الگوي شماره1/2:
- نکات مربوط به دست چپ:
1/1/2- چرخش دست:
دست انسان به شکل طبيعي درحالت ايستاده، به فرمي قرار مي گيرد که کف دست ها به موازات بدن مي باشد.
حال از آنجا که براي نواختن اين ساز، لازم است تا کف دست و انگشتان نوازنده به سمت تخته انگشت گذاري( گريف ) متمايل گردد، بنابراين بايستي نوازنده دستش را در حين بالا آوردن ، به سمت گريف بچرخاند.
2/1/2- محل قرارگيري دست بر روي گريف:
در حالت معمول موقعيت قرارگيري دست نوازنده بر روي دسته ساز ، منطبق با پوزيسيون اول دست چپ است که در اين حالت لازم است تا شست در کناره دسته، روبروي نقطه تماس انگشت اول با گريف قرار گرفته و بهتر است تا با آن هم راستا بوده و جلوتر و يا عقب تر از آن نباشد.

ادامه نوشته

نوازندگان تنبک دراواخر عصر قاجار (IV)

شاهين مهاجري

حبيب کاشي: خواننده باسليقه و تنبک نواز ماهري بود که تصنيف و اشعار ضربي بسيار در حفظ داشت. او در زورخانه اي که پهلوان اکبر خراساني در محله پاچنار تهران دائر کرده و در آن ورزش ميکرد تنبک مي نواخت و بين همکاران خود استاد شناخته مي شد و در حدود سال 1315 شمسي در حدود هفتاد سالگي درگذشت.
در ميان زنان چه در دوره قاجار و بعد نوازندگان تنبک بسياري بودند که ما بذکر يک تن از آنان اکتفا مي کنيم.
طلعت خانم: علاوه بر مهارت در نوازندگي تنبک صدائي مطبوع داشت و در خواندن تصنيف و آهنگهاي ضربي ماهر بود.
ميرزاعبداله خان دوامي:او از اساتيد معتبر و معمر و آخرين بازمانده اساتيد قديم بود. در نوازندگي تنبک و شناسائي آن و معرفت به نغمات و الحان و ترکيب آن و در صحت خوانندگي آواز و تصنيف و آهنگهاي ضربي و تشخيص دقايق فني موسيقي و وقوف برديف دستگاهها و تصنيف هاي قديم و معمول در عصر قاجاريه نظير و همتا نداشت.

ادامه نوشته

نوازندگان تنبک دراواخر عصر قاجار (III)

 

شاهين مهاجري

اکبرخان:از نوازندگاني بود که بيشتر با نعمت اله خان اتابکي همکاري مي کرد و با تار او مي نواخت و درخواندن آواز و تصنيف مهارت داشت.
باقرخان :باقرخان از تنبک نوازهاي خوب زمان خود بود. در سفري به پاريس براي پرکردن صفحه با ميرزا حسينقلي(تار) ، محمد صادق خان سرورالملک ( سنتور) و نايب اسدالله ( ني) همراه بود که آن صفحات اکنون باقي است.
اصغر:معروف به اصغر محمدحسين بيگ که تنبک نيکو مي نواخت و در دستگاه ميرزا علي اصغرخان اتابک نوازندگي مي کرد.
کريم منجم باشي:کريم در طفوليت از خانه شاگردهاي منجم باشي لنگرودي( پدرزن ارفع الملک استاد نوازنده تار و شاگرد ممتاز ميرزا حسينقلي) بود و به همين مناسبت به کريم منجم باشي معروف گرديد. ارفع الملک که علاقه و استعداد کريم را به موسيقي دريافته بود، او را به نوازندگي تنبک تشويق کرد و کريم پاي ساز او تنبک مي نواخت و آنچه از استاد تنبک خود مي آموخت پاي ساز ارفع الملک تمرين مي کرد.

ادامه نوشته

نوازندگان تنبک دراواخر عصر قاجار (II)

شاهين مهاجري

آقاجان دوم:آقاجان فرزند داود شيرازي ، از شاگردان سماع حضور و از منسوبين حسن خان (معروف به سنتورخان استاد معروف سنتور عصر محمدشاه و اوائل سلطنت ناصر الدين شاه) بود. او در فن خود مهارت تمام داشت و در خواندن تصنيف و نواختن تنبک کسي به پاي او نمي رسيد.
او پدر حاجي خان( معروف بحاجي خان عين الدوله اي) بود. ميرزا عبداله خان دوامي استاد بي نظير کنوني که او را ديده و سازش را شنيده نقل مي کند که آقاجان در تنبک نظير نداشته و بر همه اساتيد اين فن در زمان خود مقدم بوده است.
از شاگردان آقاجان مي توان از ابوالحسن صبا و فرزندش معروف به رضاي روانبخش و غير اينها نام برد.
رضا روانبخش:رضا روانبخش، فرزند آقاجان ، بواسطه استعداد و قريحه ذاتي و توجه خاص پدر در جواني در تنبک و خواندن اشعار ضربي شهرت پيدا کرد. تنبک نيکو مي نواخت و دو دانگ آواز را با ملاحت و استادي ميخواند. متاسفانه ديري نپائيد و در جواني در حدود 1320 شمسي درگذشت. حسين تهراني از تعليم و روش او بهره مند بود.

ادامه نوشته

نوازندگان تنبک دراواخر عصر قاجار (I)

شاهين مهاجري

به هنگام تحقيق پيرامون تنبک نوازان عهد قاجار متوجه مي شويم که متاسفانه به غير از چند نوشته باارزش ٬ هيچ منبع ديگري درباره آنها دردست نيست. به عنوان مثال ميرزا حبيب قاآني شاعر عصر فتحعليشاه و محمد شاه و اوائل سلطنت ناصرالدينشاه (متوفي 1270 هجري) در اشعار خود از سه تن به نامهاي اکبر، احمد و بابائي نام برده است:
تارزن زاغي و ريحان و مليخاي يهود
تنبک گير اکبري و احمدي و بابائي
از طرفي بايد ذکر شود که اکثر اساتيد موسيقي و خوانندگان و نوازندگان ماهر سازهاي مختلف درقديم همگي به تنبک آشنا و بعضي در آن تخصص داشتند. اساتيد نوازنده تنبک اکثراً از نعمت صداي خوش بهره مند بوده و معمولاً خوانندگان تصنيف و اشعار ضربي بودند( خواندن تصنيف و اشعار ضربي و آهنگي قوه تشخيص ضرب مي خواهد تا در موقع خوانندگي وزن را از دست ندهند و به اصطلاح از ضرب خارج نشوند).

ادامه نوشته

جايگاه بداهه نوازي در تاريخ موسيقي

کاميار عباسي

بسياري از دست اندرکاران موسيقي بخصوص آنها که دستي در آهنگسازي دارند، با بداهه نوازي ميانه خوبي ندارند، حتي برخي بداهه نوازي را معادل باز کردن دهان و صحبت کردن بدون فکر و برنامه از پيش تعيين شده مي دانند. اما اگر نگاه کوتاهي به تاريخ موسيقي بيندازيم به دفعات با ماجراهاي خلق آثار ارزشمند موسيقي بصورت بداهه برخورد خواهيم کرد.
در واقع اگر تنها به دو نکته توجه داشته باشيم، خواهيم ديد که خلق آثار موسيقي بصورت بداهه نيز مي تواند قابل احترام و يا حتي با ارزش تر از آثاري باشد که به روشهاي آکادميک خلق و تهيه شده اند. به اين دو نکته توجه کنيد:
i - بداهه نواز دانش و توانايي هاي يک آهنگساز تمام عيار و حرفه اي را دارد.
ii - بداهه نواز تمام مراحلي که آهنگساز معمولي بايد بصورت آکادميک در مدت زمان قابل ملاحظه اي طي کند تا به يک اثر هنري برسد را در ذهن خود مي پروراند و در حين اجراي موسيقي طي کرده آنرا اجرا مي کند.

ادامه نوشته

نگاهي به سير تکاملي تکنيک نواختن پيانو

 

کاميار عباسي

اگر نگاهي به کتابها و روشهاي آموزش نوازندگي پيانو در مدارس، دانشگاهها و آموزشگاههاي موسيقي در دنيا بيندازيم، مشاهده خواهيم کرد که در دنياي مدرن امروزي تکنيک ها و روشهاي متعددي در عرصه آموزش و نحوه نوازندگي پيانو وجود دارد که دانستن سير تکاملي اين روشها براي هر نوازنده اي مي تواند مفيد و آموزنده باشد.
در ادامه به اختصار نگاهي خواهيم داشت به سير تحولات مهم در تکنيک هاي نوازندگي پيانو.
قرن هيجدهم
دوران کلمنتي و چرني (Clementi & Czerny)
قبل از قرن نونزدهم آموزش پيانو شامل سه قانون کلي بود :
- عملکرد انگشتان بايد کاملا مجزا از مچ دست و بازو باشد.
- فراگيري تکنيک روندي کاملا مکانيکي است که تنها راه دستيابي به آن انجام ساعت ها تمرين روزانه است.
- استاد موسيقي سلطه و اختيار مطلق را داراست.

ادامه نوشته

اصول نوازندگي ويولن (I)

علي نوربخش

در سلسله مقالات آموزشي" اصول نوازندگي ويولن" سعي بر آن است تا به تدريج با معرفي، دسته بندي و آموزش نکات متعدد و مختلف مربوط به نوازندگي اين ساز، هنرجويان به درکي صحيح در اين زمينه دست يابند. همواره در نوازندگي ويولن بايد به اين اصل توجه داشت که انتخاب طبيعي ترين شکل و فرم براي اندام هاي مختلف بدن در انجام فعاليت هاي نوازندگي، صحيح ترين راهکار اجرايي است و انتخاب هر وضعيت غير طبيعي براي اعضاي مختلف بدن، که نوازنده براي استمرار و حفظ آن وضعيت نيازمند صرف نيروي اضافي يا بوجود آوردن کشش هاي نامتعارف در اعضا گردد، اشتباه است.
در نظر داشتن اصل بالا، باعث مي گردد تا تمرين و نوازندگي ساز آسانتر انجام پذيرفته و مشکلات اجرايي جملاتي که نواختن آنها با حفظ حالات اشتباه و غير طبيعي، ناممکن بوده حل گردد. از طرف ديگر رهايي از استيل هاي اشتباه باعث مي گردد تا نوازندگي با خستگي بيش از اندازه همراه نگشته و لذت بخش شود.

ادامه نوشته

هورن

سحر افشاني

هورن سازي بادي برنجي متشکل از يک لوله مارپيچ نسبتا بلند است که قدمت آن به سال 1650 بر مي گردد. در آن زمان در کشور انگلستان از چنين وسيله اي به عنوان شيپور شکار استفاده مي شد، فرانسوي ها آن را "هورن آلماني" مي ناميدند، آلماني ها نام "شيپور شکار" را به کار مي بردند و انگليسي ها نيز اين ساز را به نام "هورن فرانسوي" مي شناختند. در سال 1960 انجمن بين المللي هورن، نام رسمي اين ساز را "هورن horn " اعلام نمود. در حال حاضر نيز اغلب موسيقي دانان اين ساز را "هورن" مي نامند.
مشخصات کلي ساز
هورن سازي مخروطي شکل شبيه به کورنت و ساکس هورن (نوعي شيپور برنجي) است، برخلاف ترومپت و ترومبون که استوانه اي شکل هستند، هورن مخروطي شکل است و قطر ثابتي ندارد. اغلب سازهاي برنجي سوپاپ دار، از سوپاپ متحرک (پيستوني) استفاده مي کنند، اما در هورن هاي مدرن، سوپاپ هاي چرخنده به کار مي رود؛ هر چند در نمونه هاي قديمي تر اين ساز که در استراليا و فرانسه وجود دارند، کماکان از پيستون استفاده مي شود.

ادامه نوشته

هشتادمين سالگرد درويش خان (II)

 

هوشنگ فراهاني

همراهان سفر دوم باقر خان رامشگر – طاهر زاده- اقبال آذر و عبدالله خان دوامي بودند. پس از ظهور مشروطيت و آزادي اجتماعات و بر پايي جشنها و کنسرتها و آشنايي با ارکسترهاي خارجي به آهنگها و قطعات ضربي بيشتري احتياج پيدا شد.
درويش نيز دست به ساختن قطعاتي زد که نمونه آن در موسيقي سنتي ايران وجود نداشته که به فرم جديدي دست پيدا کرد که به پيش درآمد (اورتور) مشهور گشت. البته قبلاً قطعاتي نظير اين قطعه و به شکل ناقص آن را پيش رو مي گفتند.

ادامه نوشته

هشتادمين سالگمرگ درويش خان (I)

هوشنگ فراهاني

غلامحسين درويش معروف به درويش خان از نوابغ موسيقي سدۀ اخير است. وي هنرمندي خلّاق با سليقه و ظريف و نوازنده اي ماهر و چيره دست بود. وي در سال 1251 به دنيا آمد پدرش حاجي بشير نام داشت که از اهالي طالقان بود و سه تار مينواخت. از آنجايي که شوق فرزندش را در ياد گيري موسيقي دريافت وي را به موزيک دارالفنون سپرد.
غلامحسين در آنجا خط موسيقي را فرا گرفت و در آنجا به ياد گيري سازهاي بادي و طبل پرداخت. از آنجا که پدرش همه را درويش خطاب ميکرد بعدها غلامحسين نيز به درويش معروف شد. بعدها وي به خدمت استادان يگانۀ تار آن دوران ميرزا حسينقلي و ميرزا عبدالله رسيد و نوازندگي تار و سه تار را نزد ايشان فرا گرفت. در آن دوران نوازندگان به دو دسته تقسيم مي شدند.

ادامه نوشته

گيتار هوايي

سحر شهاب

مقدمه:در چند روز اخير که به دنبال خبري درباره موسيقي بودم، مدام به مطلبي برخورد ميکردم که درباره به صدا درآوردن گيتار مجازي بود. همان کاري که بيشتر ما هنگام شنيدن گيتار در موسيقي محبوب خودمان انجام ميدهيم يا ميداده ايم. ماجراي اين اختراع برايم چندان جالب نبود، اما وقتي ديدم نواختن گيتار مجازي يا به عبارتي "اداي گيتار زدن در آوردن" در جهان چه اهميتي دارد، برايم جالب شد و فکر کردم
شنيدن صداي گيتار مجازي
بالاخره پس از ده ها سال از "ابداع" گيتار هوايي يا مجازي، صداي اين ساز ناديدني از استراليا درآمد!
گروهي از دانشمندان استراليايي، نرم افزاري ساخته اند که هر بلوز آستين بلندي را به يک گيتار تبديل ميکند. دکتر ريچارد هلمر Richard Helmer ، متخصص مهندسي برق، به فکر نمايش قدرت البسه توليد شده با "پارچه هاي هوشمند"ي بود که ميتوانستند با کمک کامپيوتر داراي صدا شوند. اين در واقع جبه ديگري از روشي است که براي توليد بازيهاي کامپيوتري واقع گرايانه به کار ميرود. در اين بازيها، حرکات بازيکن واقعي با حسگرهايي که در لباسش کار گذاشته شده و توسط کامپيوتر ضبط ميشود، به شخصيت مجازي داخل بازي منتقل ميشود. با اين تفاوت که در اختراع هلمر، او اين اطلاعات حرکتي را به صوت تبديل ميکند.

ادامه نوشته